Hijab in de media - Nederland

Hoofddoek / Ik zou jullie nooit als docent willen

TROUW, 6 februari 2004, door Gonny ten Haaft

Derdejaars studenten godsdienst aan de Educatieve Faculteit Amsterdam (EFA) kunnen niet verder met hun studie omdat ze geen stageplek kunnen vinden. Moslima's zijn het, mét een hoofddoek. Is hier sprake van grove discriminatie, of liggen de zaken gecompliceerder?

Samira Lahri (21) weet het zeker: scholen zijn bang dat ze leerlingen wil werven voor de jihad, de heilige oorlog, dat ze de godsdienstlessen zal 'gebruiken' om de islam te verkondigen. Waarom heeft ze anders nog steeds geen stage-adres? Samira Lahri is derdejaars studente aan de lerarenopleiding godsdienst-levensbeschouwing aan de EFA. Vandaag heeft haar klas een bespreking met de mentor, godsdienstdocent Pim Pronk. Ook Marianne Kassi (22), Zouligha Bouzambou (22), Lutfiye Can (22) en Hacer Kaçar (22) -allen met hoofddoek- zijn komen opdagen. Slimme meiden zijn het, zelfverzekerd, mondig, uiterst gemotiveerd. Het liefst zouden ze morgen al gaan werken, verzekeren ze.

Pronk hoort voor de zoveelste maal hun frustraties aan. Slechts twee van de tien derdejaars studenten lopen stage op een school voor voortgezet onderwijs, de overige acht zoeken al maanden naar een school die hen wil hebben. Als dit al zo moeilijk is, hoe vinden ze dan later een baan? Zes maanden geleden, toen het nieuwe schooljaar begon, had hun stage moeten starten. Dat lukte niet. Ook het stagebureau van de EFA kan hen niet of nauwelijks helpen. Pak het telefoonboek maar, luidde het advies, probeer zelf een plek te vinden.

De opleiding godsdienst-levensbeschouwing aan de EFA kent drie afstudeerrichtingen: leraar godsdienst-levensbeschouwing, pastoraal werk en leraar islam-godsdienst. Laatstgenoemde is het meest populair. Het is de enige opleiding in Nederland waar de islam op hbo-niveau kan worden bestudeerd. De meeste studenten zijn islamitisch en vrouw.

Binnen de richting 'islam-godsdienst' worden alle religies behandeld. ,,Onze studenten kunnen lesgeven in elke godsdienst'', benadrukt Pronk. ,,Daar worden ze voor opgeleid.''

Samira Lahri zegt het nog sterker. Het is haar ideaal om docent levensbeschouwing te worden op een openbare school. Dolgraag wil ze leerlingen -zwarte of witte- alles vertellen over het christendom, jodendom, hindoeïsme en de islam. En over vriendschap, antisemitisme en homoseksualiteit.

Voorlopig is dit ideaal ver weg. Zolang Samira geen stage kan lopen, haalt ze niet eens haar derde jaar, omdat een halfjaar stage verplicht is. Bovendien zijn veel vakken direct aan deze stage gekoppeld. ,,Het vak leerlingbegeleiding slaat nergens op zolang we geen leerlingen hebben om te begeleiden.''

Mentor Pim Pronk erkent dat zijn opleiding hier faalt. Ook woordvoerder Fons Morsch van het stagebureau noemt de situatie van de studentes 'heel moeilijk'. De EFA zou nog meer moeten doen om scholen te bewegen deze leraren-in-opleiding een stageplek te bieden, vinden beiden. Tegelijkertijd voelen ze zich machteloos. Alle wegen worden al bewandeld, argumenteert Morsch. Je kunt geen ijzer met handen breken, ervaart Pronk.

De vijf studentes zijn ervan overtuigd dat één 'oplossing' onmiddelijk zou helpen: de hoofddoek af. Helaas zeggen scholen dit niet hardop, daarvoor ligt het onderwerp kennelijk te gevoelig. De studentes hebben voorbeelden, maar die zijn moeilijk te verifiëren: een school die wegens 'interne problemen' een al toegezegde stageplek weer intrekt ('dit gebeurde pas nadat ze het hoofddoekje hadden gezien'), of een school die ineens zegt dat een al aangenomen stagiaire onvoldoende kan worden begeleid ('waarom ontdekten ze dat niet eerder?').

Er is één hard voorbeeld, bevestigt ook EFA-docent Jan-Willem de Jonge. Een middelbare school in Utrecht, de naam noemt hij liever niet, toonde zich vorig jaar bereid twee stagiaires te ontvangen. Alle contacten verliepen goed, totdat beide studentes begonnen. Op de eerste stagedag werden ze teruggestuurd, naar hun eigen zeggen vanwege de hoofddoek.

,,Hun aanwezigheid in de gangen riep vragen op'', vertelt De Jonge. ,,Van collega's, misschien ook van de directie. Er ontstond een vervelende sfeer, waarover de docenten en directie met elkaar gesproken hebben. Toen mochten de meisjes toch blijven, maar ze trokken het niet meer.'' [...]

De hoofddoek afdoen is voor geen van de studentes een optie. De hoofddoek is een religieuze verplichting, punt. De vraag alleen al wekt wrevel, ze zijn de hele hoofddoek-discussie zat. ,,Wij willen stagelopen, werken, emanciperen'', zegt Hacer Kaçar boos. ,,Politici, zogenaamde deskundigen, beleidsmakers, iedereen roept maar voortdurend dat we niet thuis moeten blijven zitten. En dan willen we werken en integreren en krijgen we te horen dat eerst die hoofddoek afmoet. Vorig jaar, toen we een kortere stage moesten lopen, zei een rector dat ook: 'als docent zou ik jullie nooit accepteren, wel als stagiair.''